De Tuinen van Appeltern

De tuin is een plek om in te genieten. Het hele gezin moet zich thuis kunnen voelen in eigen tuin. Relaxen, spelen of uw hobby uitoefenen. Dat dit allemaal mogelijk is kunt u zien in De Tuinen van Appeltern. Dit 15 hectare grote tuinideeënpark biedt voor ieder wat wils!

Het park, met meer dan 200 voorbeeldtuinen, is natuurlijk al een unieke ervaring maar met ‘De Nationale vaste plantentuin’ - die in 2010 werd gerealiseerd - en het jaarlijkse ‘Appeltern Tuinenfestival’ is daar een extra dimensie aan toegevoegd.

Kalender

In 2011 gingen De Tuinen van Appeltern nog een stapje verder;

Voor ouders met kleine kinderen werd een ontdekkingsterrein ingericht, voor starters werden tuingeluk-ervaringstuinen aangelegd en voor de plantenliefhebbers werden nieuwe plantcollecties en noviteiten tentoongesteld. Voor mensen die willen bezuinigen werd getoond hoe bestaande tuinen eenvoudig kunnen worden gerenoveerd en voor de kunstzinnige mensen onder ons werd de kunstcollectie uitgebreid en een grote ‘Tuin van verwondering’ aangelegd.

Naast mooie en kleurrijke tuinen werden er diverse evenementen en activiteiten georganiseerd. Uiteraard werden er ook in 2011 weer diverse interessante en creatieve workshops en cursussen georganiseerd. Voor meer informatie kijkt u op www.appeltern.nl

Tuingeluk

‘De vier basisvoorwaarde voor tuingeluk’, een handige richtlijn om de consument het juiste tuingevoel te verschaffen, wordt inmiddels breed erkend en uitgedragen. Op www.tuingeluk.info sluiten steeds meer sympathisanten zich aan en worden er, naast ´De vier basisvoorwaarden voor tuingeluk´, meer en meer tips en instructies gegeven om het tuingeluk te bevorderen en veel gemaakte fouten te voorkomen.

De Tuinen van Appeltern blijft zich inspannen om zoveel mogelijk tuinbezitters de nieuwe tuinwet te leren, maar ook architecten, hoveniers, scholen, tuincentra en bouwmarkten worden betrokken om de boodschap uit te dragen. Hoe meer mensen de meerwaarde van een tuin gaan ervaren, hoe mooier, gezonder en ook blijer Nederland wordt.

Openingstijden en bereikbaarheid

Vanaf 1 maart 2012 zijn de tuindeuren weer open! Het park biedt u volop trends en ideeën voor een nieuw tuinjaar.
Er staat u weer van alles te wachten. Graag tot ziens in het nieuwe tuinseizoen!

Het park is rolstoeltoegankelijk en honden zijn toegestaan, mits aangelijnd.

De toegangsprijs is € 11,50. Kinderen van 6 t/m 12 jaar krijgen 50% korting en 65-plussers krijgen € 2,00 korting.

De Tuinen van Appeltern vindt u aan de Walstraat 2a, 6629 AD te Appeltern. Kijk voor meer informatie op www.appeltern.nl

Tuintips van de Tuinen van Appeltern

Tuintip februari

Het feest van kleur begint weer!
De winter is al nooit kleurloos - als de zon op sneeuw - en ijskristalletjes schijnt, kun je er alle kleuren van de regenboog in zien - maar als de planten eenmaal beginnen te kleuren, wordt het pas echt feest buiten! En dat begint al weer gauw. In ontelbaar veel plantencellen wordt het bladgroen dan weer actief. Elk celletje is eigenlijk een klein, onvoorstelbaar ingenieus laboratorium. De minieme korreltjes bladgroen die erin zitten, vangen het zonlicht op. Ze reageren daarop met de aanmaak van hele reeksen suikers, eiwitten en zelfs vetten. Vooral het zichtbare licht (er is ook onzichtbaar licht, zoals infrarood en ultraviolet) met golflengten tussen 400 en 720 nanometer wordt door planten gebruikt. Energie wordt omgezet in levende materie en groei. Zonlicht wordt leven. Fantastisch! Dat doen planten toch maar even. Wij kunnen dat niet, maar we zijn er wel compleet van afhankelijk. Leve de plantenwereld! Het is vooral rood licht dat wordt gebruikt. U weet dat een lichtkleur het sterkst door z’n complementaire kleur wordt geabsorbeerd. Voor rood is dat de kleur groen. De bladgroenkorreltjes nemen rood licht het beste op en reflecteren groen licht. Daarom zijn landplanten overwegend groen. Bij de wieren die in zee leven is het net andersom. Die hebben meestal een dieprode kleur omdat ze het in de diepte moeten doen met het blauwgroene licht dat nog in grotere waterdiepten doordringt. Het zeewater filtert van boven naar beneden eerst het rode licht weg, daarna oranjerood, vervolgens geel licht en tenslotte ook de groene tinten. Groene zeewieren komen alleen in ondiep water voor. In de jubilerende Tuinen van Appeltern - we bestaan dit jaar 25 jaar - kwam in december al jong groen boven de grond en hier en daar uit de struiken. Gelukkig kunnen veel planten het wel hebben als daarna toch kou volgt. De cellenfabriekjes worden gewoon tijdelijk stilgelegd. Meestal blijft de schade bij de planten beperkt. Ik ben razend benieuwd hoe het ze gaat als De Tuinen van Appeltern op 1 maart 2013 weer open gaan! Tot ziens tussen het jonge, frisse groen (en alle kleurige bloemen die er dan ook al zijn)!

Tuintip januari

Een heel nieuw jaar! En wat voor een jaar! Een jubileumjaar voor De Tuinen van Appeltern. De Tuinen zijn er nu 25 jaar en ze zijn mooier en ideeënrijker dan ooit. Voor mij bijna even onvoorstelbaar als het feit dat uit een klein pitje een prachtige fruitboom kan groeien. Toch is zoiets met De Tuinen ook gebeurd. Ik heb het pitje geplant en nu komen uit de hele wereld mensen naar de boom kijken die het is geworden. En hij groeit nog steeds, juist dankzij alle aandacht die hij krijgt! Geweldig! Die bijna kinderlijke verwondering over wat iets kan worden, heb ik altijd gehad. Inmiddels heb ik begrepen hoe belangrijk die manier van kijken is. De dingen groeien door er onbevangen naar te kijken, er in je hoofd en je hart mee te spelen en ze dan te laten uitgroeien tot iets dat groter en mooier is dan je zou kunnen bedenken. Gedachten worden hun eigen werkelijkheid. Het bewijs is er. Kom maar kijken in De Tuinen…
In een eerder stukje schreef ik: ‘Groen is het nieuwe goud’. Groen binnen en buiten wordt steeds belangrijker. Ik zie en voel het overal gebeuren. Ik denk dat we voor een nieuwe omslag in het denken staan, zeker wat groen betreft. Duizend jaar geleden was de natuur iets angstaanjagends dat je moest bedwingen, honderd jaar geleden werd natuur iets dat waard was om te beschermen en van te genieten. Tien jaar geleden werd het groen bron van gezondheid en duurzaamheid. Nu komen we er achter dat we zonder groen niet kunnen leven. Ons leven is ervan afhankelijk. Wat we de natuur aandoen, doen we onszelf aan. We staan niet naast de natuur. We zijn er zelf deel van. Het feit dat we ons dat steeds meer gaan realiseren, betekent een geweldige opwaardering van alles wat leeft om ons heen. Daar wil je niet alleen van profiteren en genieten. Dat wil je net zo gezond en mooi hebben en bewaren als je zelf wilt zijn (en blijven). Dat is de visie die het nu groeiende Nieuwe Natuurbesef gaat bepalen. En uw tuin hoort daar helemaal bij. Uw tuin, dat bent u zelf!
Ik wens u een fantastisch tuinjaar!

Tuintip december

Tijd voor bespiegeling en vernieuwing

Sinterklaas, het Kerstfeest, de Jaarwisseling; december is een maand vol gebruiken die al generaties, honderden jaren en soms zelfs al duizenden jaren worden doorgegeven. (Oer)oude gebruiken waarbij het gaat om hoop, licht in het donker, vertrouwen (in de dingen en in elkaar), gezondheid, toekomstig geluk, welvaart. Gevoelens en zaken die we moeilijk kunnen uitleggen, maar precies aanvoelen. Ze zijn van alle tijden, alle culturen. We vertalen ze in tastbaarder zaken: warmte, flakkerend intiem licht, kleurige dingen, extra lekker eten en drinken, gezelligheid. Er spelen ook geheimzinnige zaken tussendoor die we niet helemaal begrijpen, die iets magisch hebben. Dat magische is vaak met planten verbonden. De kerstboom, kerstgroen, kerststerren en kerstrozen. Geur, kleur en betekenis. Ooit bestond er een uitgebreide bloementaal. Iedere bloemsoort had een eigen betekenis. Wat een rode roos wil zeggen, weet iedereen nog. En dat een kerstroos wit hoort te zijn, is ook niet zonder betekenis. Tegenwoordig worden op steeds meer plaatsen boomhoroscopen aangelegd. De idee daarachter zou op de heilige bomen van de Kelten teruggaan. Die Kelten hebben nog een gebruik nagelaten dat in Noordwest-Europa tijdens de kerstperiode ieder jaar weer opduikt: het ophangen van groene takjes vogellijm, maretak of (Engels) mistletoe (Viscum album). In Duitsland worden op de kerstmarkten bosjes maretak in grote aantallen verkocht. Er zijn tal van oeroude Germaanse en Keltische verhalen mee verbonden, waarin o.a. de mysterieuze Druïden een grote rol spelen. Dat er iets bijzonders mee is, blijkt al uit de naam (mare = boze heks), dus heksentak. De maretak werd geacht kwade geesten en demonen (en kennelijk ook heksen en ongeluk) op afstand te houden. De maretak brengt dus geluk, zeker in de liefde. In Engeland mag iedere jongeman elk huwbaar meisje kussen dat in een deuropening onder een daar (met kerst) opgehangen maretakje staat. Dat gebruik is in de rest van Europa nooit massaal overgenomen. We zouden het in De Tuinen natuurlijk kunnen uitproberen. Maar daarnaast is de maretak een onverwoestbare overlevingskunstenaar. Hij blijft zomer en winter groen, tapt met zuigwortels voedselrijk vocht af uit de boom waarop hij groeit (zonder die boom verder aan te tasten) en laat zijn kleverige, witte bessen door vogels verspreiden. Hij maakt optimaal gebruik van alle mogelijkheden die zich voordoen zonder iets te vernielen. Een voorbeeld waar we - zeker komend jaar - wat aan hebben. Ik wens u allemaal een even creatief en gelukkig 2013!

Tuintip november

Rust

Het klinkt misschien raar, maar in deze tijd van het jaar worden veel planten slaperig. En dan doen ze precies wat wij in zo’n geval ook doen: ze gaan rusten. Wij krijgen die neiging als het donker wordt, planten in feite ook. Die hebben net zo’n dag-en-nacht-ritme als wij, maar ze kunnen nog iets wat sommige dieren ook kunnen: in winterslaap gaan. Je ziet het nu om je heen gebeuren. Niet allemaal trouwens, de groenblijvers blijven gewoon wakker.  Als de dagen korter worden en de nachten langer, maken veel bladverliezende planten een hormoon aan dat dormine wordt genoemd (van het Franse dormir = slapen). Puur en alleen vanwege de lichtvermindering. Uit proeven is namelijk gebleken dat de temperatuur er voor die winterslaap niet toe doet, wel voor allerlei andere processen zoals de omzetting van zetmeel in suikers (dat als anti-vries werkt in de plantencellen), voor het kiemingsproces en vaak voor de bloei. Wij kunnen niet goed slapen als er ‘s nachts veel licht blijft branden, planten ook niet. Bomen die vlak bij een lantarenpaal groeien die tot diep in de nacht licht geeft, stoten hun blad later af dan soortgenoten die ’s nachts donker staan en ze gaan ook later in winterrust. Let er maar eens op in uw omgeving. Gun planten die rust dus en laat het ’s nachts lekker donker zijn. Met een bewegingsmelder hoeven er niet voortdurend lampen te branden. Dat geldt ook voor sierverlichting, zoals drijflampen in de vijver. Ook vijverplanten en zeker vissen hebben het ’s nachts graag donker, anders raken ze gestrest. Dat spelen met licht en temperatuur is een kunst die plantenkwekers als geen ander beheersen. Ze kunnen er planten totaal mee manipuleren. Daar zijn o.a. bloemisten blij mee, want heel veel bloemen zijn daardoor jaarrond leverbaar, terwijl de planten die bloemen uit zichzelf maar in een vaste, beperkte periode van het jaar zouden produceren. Sommige planten kunnen absoluut niet zonder winterslaap en winterse kou. U stopt niet voor niets nu al de bollen in de grond die volgend voorjaar moeten bloeien. Zonder die koude rustperiode komen ze domweg niet in bloei. Voor ons is het voordeel van die winterslaap dat alle processen in zo’n slaperige plant enorm vertragen. Ze laten zich dan ook veel makkelijker en zonder grote schade en stresstoestanden planten en verplanten. In De Tuinen zijn we er al druk mee bezig. Ook in uw tuin kunt u daarom nu heel goed veranderingen en verbeteringen (laten) aanbrengen. Het gaat met de planten nu als met een in de auto in slaap gevallen kind dat je zo kunt oppakken en in bed leggen. Ze merken het vaak niet eens.

Tuintip oktober

Als het anders moet

Stel u bent niet helemaal tevreden over uw tuin. Loop er dan nu eens bewust doorheen en noteer de plekken waar u het anders en beter zou willen. Er is bijvoorbeeld ieder jaar weer die forse slijtplek op een hoek van uw gazon. Of in een bepaald stuk tuin zou u best meer kleur willen zien. Op een andere plek  doen de planten het minder goed. Of u wordt ouder en het bukken bij het onderhoud wordt lastiger. Het kan ook zijn dat u uw tuin ingrijpender zou willen veranderen. Bijv. omdat de kinderen groter zijn geworden. Of wilt u een parkeerplek op eigen terrein hebben met een elektrische aansluiting voor de plug-in hybride die u wilt aanschaffen (benzine wordt duurder)? Of u zou het terras liever op een andere plek hebben omdat daar meer zon komt.  Misschien wilt u een veranda om ook nu nog lekker buiten te kunnen zitten. Innovatie, ook in de tuin. Dan blijft het leuk.
Wat u ook zou willen aanpakken, doe het zo dat de eenheid in de tuin bewaard blijft en als die niet erg sterk was, dat die beter wordt. Ik zie te vaak dat veranderingen in een tuin als losstaande problemen worden opgelost. Doe dat niet. Zorg dat de dingen qua vorm, stijl, kleur en materiaaltoepassing op elkaar blijven aansluiten en bij elkaar passen. Kies materialen en beplanting in harmonie met elkaar. Voorkom dat het een rommelig geheel wordt. Want dat stoort. Als er lijn in het geheel zit of komt, helpt dat geweldig om je prettig te voelen in een tuin. Een fijne tuin is een tuin die eenheid uitstraalt. Dat kan altijd, overal en in iedere situatie. De vele voorbeelden in De Tuinen van Appeltern bewijzen het. En als u een verbetering niet zelf kunt uitvoeren, is er altijd wel een hovenier die een handje kan helpen.
Ik schrijf dit juist nu omdat de herfst een ideale periode is om veranderingen in een tuin uit te voeren. De grond is nu nog goed bewerkbaar. De planten gaan in rust en laten zich beter planten en verplanten. U kunt overal makkelijker bij. Het is ook een prima tijd om wat zwaarder snoeiwerk uit te voeren of dingen te repareren of te schilderen. Zelf loop ik ook regelmatig door De Tuinen en kijk wat beter kan. Met een paar maanden zijn we alweer druk in de weer om alles nog beter, mooier, overzichtelijker en informatiever te maken. We laten steeds ook de nieuwste materialen en producten zien.  Voor de ideale oplossing van welk tuinprobleem ook, kunt u dit jaar nog tot en met 25 november in De Tuinen van Appeltern terecht. Want één ding weet ik zeker: uw oplossing is er bij. Creatieve ideeën genoeg.

Tuintip september

Met kinderogen…

Er komen veel kinderen in De Tuinen en dan zie je die oogjes alles opslorpen wat ze zien. Een prachtgezicht: die gretigheid, maar vooral die open verwondering… ‘Mama, mama, kijk eens!’ Alles is nieuw. Alles is avontuur. Alles is nog te ontdekken. Soms zou ik willen dat ik ook nog zo kon kijken en soms, heel soms, gebeurt dat ook. Dan wordt iets doodgewoons opeens adembenemend mooi. Dan laten de dingen een kant van zichzelf zien die je nooit eerder zo zag. Dan staan alle registers open. Ik denk dat ik op zo’n moment kijk als een kind. Het vooropgezette beeld is even weg. Je ziet de dingen als nieuw en dan zie je ook nieuwe dingen. Prachtige kleuren op een kevertje dat ik al duizend keer zag, maar die kleuren waren me nooit zo opgevallen. Piepkleine, zachte rode mos‘bloempjes’ op een stuk tufsteen.  Ik was er al honderd keer langs gelopen zonder echt te zien… Jagende, krijsende gierzwaluwen die – dat merk je dan ineens – toch heel doelgericht vliegen. Even één met ze – alsof je met ze mee vliegt. Patronen van wind en lichtflitsen op het vijverwater. De wind die golven in de grashalmen blaast – alsof het water is. Je voelt het bijna. Er schiet me een humoristisch bedoelde opmerking te binnen: ‘Mijn vrouw is als een mooi boek. Maar ik heb het uit.’ Mooie boeken zijn volgens mij nooit uit. Er zit altijd oneindig veel meer in dan je zou denken. Maar je moet het willen zien. Zoals kinderen kijken. Dat geldt overal, maar zeker ook in een tuin en in De Tuinen. Die zijn nooit hetzelfde, omdat ze leven! Alles wat leeft heeft eindeloos veel meer lagen om te ontdekken dan we denken. Als we denken dat we het wel weten en gezien hebben, hebben we nog maar een fractie gezien. Dan begint het avontuur pas. Het hebben van een tuin is zo’n avontuur. Je gaat er de dingen anders door zien. Ook jezelf! Er bloeit, behalve een bloemenzee, weer verwondering uit op en dat is fantastisch!

Tuintip augustus

Nog net geen herfst

Vroeger bestond de herfst niet: je had lente – zomer – winter. Op de overgang van zomer naar winter was het oogsttijd. En dat is precies wat ‘herfst’ betekent (herfst = harvest = oogsttijd). Het was ooit een onbepaalde tijd waarin allerlei producten van het land en uit de natuur werden verzameld en opgeslagen. Dat begon al in juli. Veel stadsmensen zijn het gevoel voor die drukke tijd kwijtgeraakt. Als boerenzoon ken ik het nog wel: dat rijke gevoel dat ‘oogsten’ kan geven. De beloning voor een heel seizoen werken en zorgen. Dat werd uitbundig gevierd. De eerste graanoogst was ooit een groot feest en daarna volgden feesten bij het binnenhalen van de verschillende soorten vruchten: bessen, appels, peren… Anders dan bij andere feesten (die astronomisch op vaste dagen vielen) bepaalde de oogstpraktijk wanneer dat was. Heel dicht bij de natuur leven. In De Tuinen heb ik dat gevoel vaak. Nu ook weer. Als ik tussen al die planten doorloop en zie hoe ze hun best hebben gedaan om zaad te vormen en vruchtbaar te zijn, overvalt me soms een geweldig gevoel van dankbaarheid. Wat een weelde! Wat een overvloed! Dat er mensen zijn die dat moeten missen. Dan zou ik wel bij de poort willen gaan staan en roepen: ‘Kom kijken. Kom hier ervaren wat je mist. De planten nodigen je uit om meer directe eenheid te voelen dan ooit met mobieltjes, tablets, i-pods mogelijk zal zijn. Dit is echt!’. Nog even en er worden hele parken op betonnen gebouwen geprojecteerd om de virtuele wereld nog verder door te voeren. Niets nieuws trouwens, bedrieglijke trompe-l’oeils zijn er altijd geweest. Ze zijn zelfs wel grappig. Het wordt pas vervelend als men denkt dat dat de echte werkelijkheid is. De echte werkelijkheid ervaar je door contact met wat echt leeft. Zoals met de planten in de Tuinen. Kom maar kijken. Ze ontwikkelen nu hun herfstkleuren al.

Tuintip april tot en met juli

Symbiose

Wat heeft een boom te maken met een grasje dat er onder groeit? Waarschijnlijk meer dan we weten. Het systeem van het leven op onze aarde is zo complex dat wij dat niet in één keer kunnen overzien. We zien chaos, terwijl het in feite om één groot systeem gaat waar wij zelf ook deel van zijn. Ons overzicht is heel beperkt. Bijna niemand kan in één keer willekeurige groepen van meer dan zeven dingen waarnemen. Bij grotere groepen moeten we de onderdelen apart gaan tellen. Probeer het maar. Een (te) ingewikkelde groep peuteren we in gedachten uit elkaar en maken er losse deelsystemen van. Dat doen we eigenlijk met alles, ook met een tuin. In iedere tuin zie je een enorme vereenvoudiging van wat de wilde natuur is. Zelfs de meest fantastische tuinarchitectuur kan niet tippen aan wat de natuur doet, maar wat een tuinarchitect doet kunnen we nog begrijpen. Een tuinarchitect componeert een tuin uit wat hij of zij kan overzien, begrijpt en mooi vindt. In De Tuinen is dat duidelijk te herkennen. Het is een geweldig palet van verschillende, persoonlijke invullingen. Ik hoor en zie ook de bezoekers eindeloos wisselend, maar heel persoonlijk, op de duizenden tuindelen reageren waarmee ze worden geconfronteerd: wat een mooie bloemen! Die boom wil ik ook! Moet je die kleurencombinatie zien – schitterend! Maar ook: dat zou ik nooit zo doen! Veel te besloten! Veel te open! Veel te veel kleur! Veel te weinig groen! Altijd heel uitgesproken reacties op losse details die aanspreken of juist niet. Zoals ook kunstenaars op andere gebieden je iets of helemaal niets kunnen zeggen. Omdat ze allemaal – hoe mooi hun werk ook kan zijn – slechts interpretaties van stukjes van die veel grotere, echte werkelijkheid oproepen. In de natuur werken de dingen anders, daarin gaat het altijd om het grote geheel en dat bestaat volgens mij uit ‘samenleven’. Niets in de natuur bestaat los van al het andere. Alles verkeert in voortdurende kringloop. Alles werkt samen, leeft samen en leeft van elkaar. Verschillen zijn geen tegenstellingen, maar aanvullingen. Zelfs wat elkaar opeet, vult elkaar aan. Iets wat wij bijna niet kunnen begrijpen. Een ander woord voor samenleven is ‘symbiose’. De natuur is er vol van. Om maar wat te noemen: de meeste planten kunnen niet bestaan zonder een gezond bodemleven. Beuken en heel veel andere gewassen zijn aangewezen op bepaalde schimmels aan hun wortels. Korstmossen zijn een hechte samenleving van wieren en schimmels. Wij redden het niet als onze darmflora niet in orde is. Ook niet als we geen planten (en dieren) kunnen eten. We kunnen niet van stenen leven! En zelfs dat zou samenleving zijn. We kunnen niet zonder die eenheid in verscheidenheid! Het bewijs daarvan zie ik ook weer in De Tuinen: de veelzijdige verscheidenheid die er inmiddels is ontstaan, trekt een geweldig gevarieerd bezoekersgeheel. Daar ben ik blij om. Dat rijk geschakeerde geheel spreekt mensen uit heel verschillende culturen aan. Dat maakt het samengaan mogelijk. Juist variatie blijkt een recept voor een eenheid die niemand uitsluit. De Tuinen ademen symbiose!

Tuintip maart

Rare winter 
Een bizarre winter was het. Tijdenlang eigenlijk heel mooi zacht weer tot ineens die Russische vorst ons land binnendreunde. Wij bijna weer een Elfstedentocht, maar de planten hebben het geweten. Overal zag je al een groenzweem ontstaan. Maar dat sappig, jong groen gemakkelijk bevriest is nu goed zichtbaar. Gelukkig kunnen veel planten meer hebben dan je zou denken. Ik kijk daar ook nu weer met verbazing en respect naar, terwijl ik rustig bezig ben met de voorjaarsbemesting van de planten. Wat een overlevingskracht! Voorlopig wacht ik daarom af of wat dood lijkt toch nog tekenen van leven gaat geven. Als hovenier weet ik dat je tot half mei geduld moet hebben. In de tuin gebeuren wonderen genoeg. Zo niet, dan wordt het straks misschien rooien en toch maar nieuwe soorten kiezen. Bij andere gaat de schaar erin tot een punt waar weer levend groen onder de bast zichtbaar wordt. Eigenlijk snoeit en selecteert de natuur zo zelf en helpen wij alleen een handje. Dat gevoel heb ik wel vaker als ik in de tuin bezig ben: dat die natuur die ik dan om me heen weet, veel sterker en grootser is dan ik kan weten. Als een onzichtbare, goedmoedige reus die ons laat begaan en soms wat dingen recht zet die wij niet begrijpen. In een tuin ben je nooit alleen, die reus is er ook altijd…